Deel 2: De kernfunctionaliteiten in de praktijk
2.1 Effectief communiceren: de kunst van het prompten
De belangrijkste vaardigheid voor het succesvol gebruiken van UvA AI Chat is het schrijven van effectieve prompts. De kwaliteit van de output die je van de AI ontvangt, is direct afhankelijk van de kwaliteit van de instructies die je geeft.
Definitie van een prompt
Een prompt is een instructie of vraag die je aan de AI geeft om een specifieke reactie of output te genereren. Het vormt de basis van de communicatie tussen jou als gebruiker en de AI. De duidelijkheid en het detailniveau van de prompt hebben direct invloed op de kwaliteit van het antwoord. Een goed geformuleerde prompt fungeert als een duidelijke opdracht, terwijl een vage prompt vaak leidt tot een generiek of onbruikbaar antwoord.
Hoewel een goed geformuleerde prompt belangrijk is, hoef je je geen zorgen te maken als je eerste prompt niet direct goed werkt. De kracht van de AI zit in de capaciteit om een gesprek kan voeren, dus als je niet de output krijgt die je verwachtte, kun je altijd vragen of de AI het antwoord kan aanpassen. Het kan ook erg behulpzaam zijn om de AI te vragen om jou te helpen met je prompt op te stellen.
De structuur van een effectieve prompt
Effectief prompten houdt in dat je jouw prompts helder, specifiek en relevant maakt. Om dit te bereiken, moet je duidelijk aangeven wat je wilt dat de AI doet, inclusief eventuele nuances of specifieke voorwaarden. Gebruik concrete taal, vermijd vaagheid en geef waar nodig context om de AI te helpen jouw vraag beter te begrijpen en accurate antwoorden te genereren. Een goed gestructureerde prompt bestaat doorgaans uit drie hoofdonderdelen:
- Context (Introductie): Begin met een korte inleiding of achtergrondinformatie, zodat de AI begrijpt waar de prompt over gaat. Wie ben je? Wat is het doel van de taak? Voor wie is de output bedoeld?
- Vraag of instructie: Stel duidelijk de vraag of geef een specifieke, ondubbelzinnige opdracht. Gebruik volledige zinnen en wees expliciet over de actie die de AI moet ondernemen.
- Specifieke details of criteria: Voeg relevante details, beperkingen of criteria toe die de AI moet meenemen in de respons. Denk hierbij aan het gewenste format (tabel, bullet points, lopende tekst), de toon (formeel, informeel, creatief), de lengte (aantal woorden) of specifieke punten die behandeld moeten worden.
Een belangrijk aandachtspunt is om instructies positief te formuleren. Vermijd uitsluitingen (zoals "gebruik geen moeilijke woorden"), omdat de AI de neiging heeft om juist te focussen op de concepten die je noemt. Formuleer in plaats daarvan wat je wél wilt ("gebruik eenvoudige, toegankelijke taal").
Praktijkvoorbeeld van positief formuleren
- Negatief: "Schrijf een inleiding voor mijn essay, maar gebruik geen jargon en maak het niet langer dan 200 woorden."
- Positief: "Schrijf een toegankelijke inleiding van ongeveer 200 woorden voor mijn essay over Italo Calvino, gericht op een eerstejaarsstudent. Gebruik heldere, eenvoudige taal en definieer de belangrijkste concepten."
Tabel 1: Voorbeelden van effectieve prompts
De onderstaande tabel illustreert het verschil tussen een wat vage prompt en een specifieke, goed gestructureerde prompt voor diverse academische taken.
| Taak | Ineffectieve Prompt | Effectieve Prompt |
|---|---|---|
| E-mail opstellen | "Schrijf een e-mail naar mijn professor." | "Context: Ik moet mijn professor, Dr. Jansen, mailen over een deadlineverlenging voor mijn paper over de Tachtigjarige Oorlog. Instructie: Stel een formele en respectvolle e-mail op waarin ik om twee dagen uitstel vraag. Criteria: Vermeld dat de reden onvoorziene persoonlijke omstandigheden zijn (zonder in detail te treden) en stel een nieuwe inleverdatum voor." |
| Tekst samenvatten | "Vat dit document samen." | "Context: Het geüploade document is een wetenschappelijk artikel over de impact van AI op de arbeidsmarkt. Instructie: Genereer een samenvatting in bullet points. Criteria: Focus op de onderzoeksmethodologie, de belangrijkste bevindingen en de conclusies van de auteurs. De samenvatting moet in het Nederlands zijn en maximaal 250 woorden tellen." |
| Brainstormen | "Geef me ideeën voor een betoog." | "Context: Ik ben een onderzoeker in sociologie en ik wil een betoog schrijven binnen het thema sociale ongelijkheid. Instructie: Genereer vijf concrete standpunten waar ik een betoog over kan schrijven. Criteria: Elke standpunt moet origineel zijn, empirisch gegrond zijn, en relevant zijn voor de hedendaagse Nederlandse samenleving." |
| Feedback vragen | "Controleer mijn tekst." | "Context: Het bijgevoegde bestand is het concept voor de inleiding van mijn onderzoeksvoorstel. De doelgroep is onderzoekers in mijn onderzoeksgebied. Instructie: Geef constructieve feedback op de tekst. Criteria: Analyseer de tekst op drie punten: 1) de helderheid van de probleemstelling, 2) de logische opbouw van de argumentatie, en 3) de academische schrijfstijl. Geef concrete voorbeelden uit de tekst en doe suggesties voor verbetering." |
2.2 My prompts: jouw verzameling instructies
"My prompts" is een functie die je helpt om efficiënter te werken door het hergebruiken van effectieve prompts. Je vindt de "My prompts" sectie via het boek-icoon in de linker zijbalk van UvA AI Chat.
Gebruik van standaard prompts
"My prompts" bevat een verzameling vooraf gedefinieerde prompts voor veelvoorkomende taken. Voorbeelden hiervan zijn "feedback on your writing" en de "multiple choice question generation". Deze standaardprompts zijn ontworpen door experts en bevatten al een goede structuur. Je kunt een standaardprompt selecteren en deze gemakkelijk aanpassen aan jouw specifieke behoeften om snel en effectief het gewenste resultaat te bereiken.
Eigen prompts opslaan en hergebruiken
Als je merkt dat je bepaalde taken of instructies regelmatig herhaalt, kun je jouw eigen prompts opslaan in de bibliotheek. Dit is bijzonder nuttig voor complexe, terugkerende opdrachten.
Praktijkvoorbeeld van een eigen prompt opslaan
Stel dat je vaak Engelse academische teksten schrijft en deze wilt laten controleren op een formele schrijfstijl. Je kunt een zeer effectieve prompt hiervoor opstellen en opslaan voor hergebruik.
- Stel een effectieve prompt op.
- Ga naar "My Prompts" en kies de optie "Add prompt".
- Geef de prompt een herkenbare naam, bijvoorbeeld 'Academic English Check'.
- Plak jouw prompt in het tekstveld: "Analyseer de bijgevoegde Engelse tekst. Je fungeert als een ervaren redacteur voor een wetenschappelijk tijdschrift. Identificeer en corrigeer zinnen die te informeel zijn voor een wetenschappelijke publicatie. Vervang spreektaal door formele alternatieven, controleer op consistentie in terminologie en geef suggesties om de zinsstructuur te variëren voor betere leesbaarheid."
- Bewaar de prompt. Deze is nu beschikbaar voor eenvoudig hergebruik bij toekomstige gesprekken.
Wil je een eerder opgeslagen prompts snel hergebruiken? Klik dan onder in het tekstvak van de UvA AI Chat op het boekje-icoon om een lijst van recente prompts te zien en de gewenste prompt direct in te voegen.
De AI toegang geven tot het internet
UvA AI Chat heeft een 'knowledge cutoff'; de kennis is niet actueel. Om de AI met recente, online informatie te laten werken, kun je de internetzoekfunctie inschakelen. Klik hiervoor in een chatvenster rechtsboven op het 'zakmes'-icoon en vink 'Internet Search' aan. Nadat je de functie hebt geactiveerd, is het belangrijk dat je in je opdracht vermeldt dat de AI het internet moet gebruiken. Begin je vraag bijvoorbeeld met: "Zoek op het internet naar...". Houd er rekening mee dat deze functionaliteit nog in ontwikkeling is en niet altijd feilloos werkt.
2.3 Documenten als kennisbron: uploaden en analyseren
Een van de krachtigste functies van UvA AI Chat is dat je je eigen documenten kunt uploaden en die als context kunt gebruiken voor je vragen. Zo kan de AI werken met de specifieke informatie die jij aanlevert, in plaats van alleen met de algemene kennisbasis. Daardoor kan de chatbot betrouwbaardere en beter onderbouwde antwoorden geven, gebaseerd op de bronnen die jij kiest.
Uploaden van documenten
Met de UvA AI Chat kun je eenvoudig documenten uploaden. Ga naar het vak voor tekstinvoer onderaan het scherm en klik op het paperclip-icoon. Kies vervolgens de bestanden die je wilt toevoegen vanaf jouw computer. Na het uploaden zijn de documenten direct beschikbaar voor verdere verwerking binnen het huidige gesprek.
Ondersteunde bestandsformaten
De UvA AI Chat ondersteunt een reeks veelgebruikte bestandsformaten, waaronder PDF, DOCX (Word), XLS (Excel), PPT (PowerPoint) en CSV. Dit maakt het mogelijk om verschillende typen documenten, van onderzoeksartikelen tot datasets, te uploaden en te gebruiken in jouw interacties met de AI.
Let op: Het kan soms gebeuren dat grote, ongebruikelijke of beveiligde bestanden niet goed worden verwerkt. Als een document veel informatie bevat (bijv. 100+ pagina's), moet de AI zoeken naar een speld in een hooiberg.
Verwerkingsmogelijkheden en het werkproces
Eenmaal geüpload, doet de AI niets met het document totdat je een instructie geeft. Het document fungeert als een kennisbron voor de AI. De verwerkingsmogelijkheden zijn verschillend: je kunt teksten laten analyseren, samenvatten, vertalen, of specifieke informatie laten opvragen uit het document. Belangrijk hierbij is de combinatie van het uploaden van een document en het formuleren van een precieze prompt.
Praktijkvoorbeeld van integratie in het werkproces
Een onderzoeker werkt aan een literatuurstudie en heeft een 50 pagina's tellend rapport in PDF-formaat dat relevant is voor haar onderzoek.
- Uploaden: Ze klikt op de paperclip en uploadt het PDF-rapport naar de chat.
- Prompten: Vervolgens stelt ze een specifieke vraag over de inhoud van het document. Een effectieve prompt zou kunnen zijn: "Analyseer het zojuist geüploade rapport en identificeer alle secties die betrekking hebben op duurzaam beleid ('sustainable policy'). Geef een samenvatting in bullet points van de belangrijkste aanbevelingen die in die secties worden gedaan. Citeer per aanbeveling het paginanummer waar deze te vinden is."
Met deze aanpak bespaart de onderzoeker tijd en ontvangt ze een specifieke, gerichte analyse van de geüploade tekst, direct toepasbaar voor haar eigen werk.
Retrieval-Augmented Generation (RAG)
De technologie waarmee het uploaden en analyseren van documenten werkt, wordt Retrieval-Augmented Generation (RAG) genoemd. Dit werkt door de output van het taalmodel te verrijken met informatie die is opgehaald uit de documenten die je hebt geüpload. Wanneer je een prompt indient, vergelijkt het systeem eerst je vraag met je documenten en haalt vervolgens de stukjes informatie uit je documenten die relevant lijken voor je prompt. Het kan maximaal 10 stukjes informatie meenemen. Deze fragmenten worden vervolgens aan je prompt toegevoegd als context en verwerkt door het taalmodel (LLM) om een nauwkeuriger en beter onderbouwd antwoord te genereren. Dit is enorm krachtig, omdat het de AI in staat stelt haar antwoord te baseren op specifieke, contextuele informatie die jij hebt gekozen. Het heeft echter ook beperkingen; het is bijvoorbeeld niet ontworpen om zeer grote teksten samen te vatten (het kan slechts 10 fragmenten verwerken).
2.4 Afbeeldingen genereren en analyseren
Naast tekstuele taken kan de UvA AI Chat ook afbeeldingen genereren op basis van jouw beschrijvingen. Dit kan nuttig zijn voor het maken van illustraties voor presentaties, het visualiseren van concepten of voor creatieve projecten.
Om een afbeelding te genereren, vraag je simpelweg in het tekstvak van de UvA AI Chat om een afbeelding te maken. Net als bij tekstuele prompts, geldt ook hier: hoe gedetailleerder en specifieker jouw beschrijving, hoe beter het resultaat zal aansluiten bij jouw verwachtingen. Zoals altijd kun je AI vragen om jou te helpen je prompt op te stellen. De beeldgenerator in UvA AI Chat is nog niet goed in het creëren van afbeeldingen waar ook tekst in staat.
Praktijkvoorbeeld van een gedetailleerde afbeeldingsprompt
In plaats van een vraag zoals "maak een afbeelding van een bloem", kun je een veel beter resultaat krijgen met een gedetailleerde prompt.
- Te algemene prompt: "Genereer een tulp."
- Gedetailleerde prompt: "Genereer een afbeelding in de stijl van een botanische illustratie uit de 19e eeuw. De afbeelding moet een tulp tonen met duidelijke, fijne lijntjes die de details van de bloemblaadjes, de steel en de bladeren accentueren. De achtergrond moet lijken op perkament met een lichte textuur."
Afbeeldingen analyseren
Gebruik het foto-icoon rechtsonder in het tekstvak om afbeeldingen toe te voegen. Na uploaden kan de AI een afbeelding beschrijven en de inhoud interpreteren. Zorg er wel voor dat je er een prompt bij voegt met een goede beschrijving van wat je wilt dat de AI analyseert. Let op: De AI kan tekst, grafieken of tabellen in een afbeelding niet altijd goed interpreteren. Naast het uploaden van afbeeldingen via het paperclip-icoon kun je nu ook afbeeldingen rechtstreeks in de chat plakken. Kopieer eenvoudig een afbeelding van je computer of van een webpagina en plak deze in het tekstveld van UvA AI Chat. De afbeelding wordt automatisch geüpload en is direct klaar voor analyse.
2.5 Artefacten
De functie 'Artefacten' in UvA AI Chat is een krachtige tool die is ontworpen om samenwerking met de AI te ondersteunen. Een artefact is een afzonderlijk venster (met tekst, code of visualisaties) dat zowel jij als de AI kunnen bewerken. Dit maakt samenwerken eenvoudig, aangezien je de AI het artefact kunt laten bewerken en je specifieke stukken tekst in het artefact kunt selecteren om de AI deze aan te laten passen. Daarnaast kun je de tekst handmatig bewerken. Dit verandert de AI meer in een creatieve partner dan in slechts een tekstgenerator.
Hoe gebruik je artefacten
- Activeer de functie: Om te beginnen moet u de functie 'Artifact Creation' selecteren binnen de UvA AI Chat-interface (klik op het schuifmenu). Hiermee geeft u aan de AI aan dat u een output zoekt in een apart venster voor verdere bewerking.
- Geef een duidelijke opdracht: Typ in het chatvenster een opdracht die het onderwerp en het type artefact dat je nodig hebt duidelijk definieert. Je zou de AI bijvoorbeeld kunnen vragen: "Maak een artefact waarin de Keynesiaanse en Neoklassieke economische theorieën worden vergeleken."
- Bekijk de gegenereerde output: De AI produceert vervolgens een artefact op basis van je verzoek. In het voorbeeld van de economische theorieën zou de output een overzicht kunnen zijn van de belangrijkste principes, aannames en politieke implicaties.
- Werk samen aan revisies: Het platform stelt je in staat om het artefact gezamenlijk te verfijnen. Je kunt direct bewerkingen uitvoeren in het speciale tekst- of codevenster, of je kunt de AI verdere instructies geven in de chat om een specifiek gedeelte van het artefact te wijzigen of uit te breiden. Je kunt ook stukken tekst of code selecteren en de AI vragen die aan te passen.
- Sla je werk op: Zorg ervoor dat als je het artefact handmatig bewerkt, je het eerst opslaat voordat je de AI vraagt om verder te bewerken. Dit doe je door op het 'opslaan'-icoon rechtsboven in het artefact te klikken. Wanneer je de AI vraagt om het artefact te bewerken, wordt er automatisch een nieuwe versie opgeslagen. Eerdere versies worden ook bewaard, zodat je wijzigingen kunt volgen en eerdere versies opnieuw kunt bekijken indien nodig door op de pijlen linksboven in het artefact te klikken. Het voltooide artefact kan vervolgens worden gedownload voor gebruik in je onderzoekspaper, presentatie of andere academische projecten. Doe dit door rechtsbovenin te klikken op het pijltje naar beneden en "Download as" te selecteren.
2.6 Study Mode
"Study Mode" in UvA AI Chat verandert de assistent in een begeleidende tutor. In plaats van meteen antwoorden te geven, stelt de AI eerst vragen, biedt hints en wacht op jouw reactie voordat het verdergaat. Het helpt voorkomen dat je denkwerk te veel uitbesteedt aan AI. Door actief te oefenen met redeneren en zelf antwoorden te formuleren, blijf je je eigen kritisch denkvermogen trainen en ontwikkelen. Het doel is dat je zelf redeneert en zo tot beter begrip komt.
Hoe gebruik je Study Mode
-
Activeren en leerdoel bepalen: Open het schuifmenu in het tekstvak van UvA AI Chat en zet Study Mode aan. Uitzetten doe je door op het kruisje naast Study te klikken. Geef daarna een leerdoel door te specificeren waar je over wilt leren en benoem wat je al weet. Voorbeelden:
- "Ik bereid een seminar voor over de Franse Revolutie en specifiek de bestorming van de Bastille. Help me de oorzaken en interpretaties van de oorzaak te begrijpen."
- "Ik bereid me voor op een tentamen onderzoeksvaardigheden en wil begrijpen hoe ik twee groepen kan vergelijken met statistiek. Leg uit welke methoden geschikt zijn, zoals de t-toets, en wanneer je beter een andere toets gebruikt."
-
Werken in dialoog: De AI stelt open vragen en wacht op jouw antwoord. Je kunt aangeven hoe je begeleid wilt worden: om kleinere stappen vragen, om hints in plaats van antwoorden, of om feedback op je redenering. Ook kun je vragen om specifieke vormen, zoals een multiplechoicevraag, een concreet voorbeeld of metaforen.
-
Tempo en niveau aanpassen: Stuur bij waar nodig: "gebruik eenvoudiger taal", "maak het moeilijker", of "ga sneller/langzamer". De AI past zijn vragen en voorbeelden hierop aan.
-
Afronden en vastleggen: Om wat je hebt geleerd te versterken, sluit af met een recap of oefenmateriaal. Voorbeelden: "Vat samen in vijf bulletpoints de belangrijkste punten van dit gesprek" of "Geef drie oefenvragen met korte oplossingen." Wil je het resultaat bewaren of verder uitwerken, combineer Study Mode dan met Artefacten. Zo kun je notities, tabellen of conceptteksten in een apart venster bewerken en later terughalen.
2.7 Diagrammen maken met Streamdown
UvA AI Chat bevat een krachtige functie genaamd Streamdown, waarmee je direct in de chat diagrammen en stroomdiagrammen kunt maken. Dit is vooral handig om complexe processen te visualiseren, ideeën te structureren of overzichtelijke illustraties te maken voor je projecten en presentaties. Streamdown maakt gebruik van de populaire Mermaid-syntaxis, een eenvoudige en intuïtieve manier om diagrammen te genereren op basis van tekst.
Hoe gebruik je Streamdown
Om een diagram te maken, hoef je alleen maar een prompt te geven waarin je vraagt om een Mermaid-codeblok. De AI zal het diagram vervolgens voor je renderen.
Praktisch voorbeeld: een stroomdiagram maken
Stel dat je een stroomdiagram wilt maken dat het onderzoeksproces visualiseert. Je kunt dan de volgende prompt gebruiken:
“Maak een stroomdiagram dat de stappen van het onderzoeksproces weergeeft, van het formuleren van een onderzoeksvraag tot het publiceren van de resultaten.”
UvA AI Chat genereert vervolgens een Mermaid-codeblok en het bijbehorende stroomdiagram, dat je daarna als afbeelding kunt downloaden.
Voorbeeld van hoe de Mermaid-code eruit kan zien:
flowchart TD
A[Formuleer onderzoeksvraag] --> B[Voer literatuurstudie uit]
B --> C[Ontwerp onderzoeksmethodologie]
C --> D[Verzamel data]
D --> E[Analyseer data]
E --> F[Interpreteer resultaten]
F --> G[Schrijf onderzoeksartikel]
G --> H[Dien artikel in voor peer review]
H --> I[Herzie artikel op basis van feedback]
I --> J[Publiceer resultaten]
Dit resulteert in een stroomdiagram dat de verschillende fasen van het onderzoeksproces duidelijk visualiseert. Je kunt verschillende soorten diagrammen maken, waaronder sequentiediagrammen, Gantt-diagrammen en cirkeldiagrammen, door de bijbehorende Mermaid-syntaxis in je prompts te gebruiken.